(απόσπασμα)
Του Ναπολέοντα Τρέτου
«Θα σου βάλω πιπέρι στο στόμα, αν το ξαναπείς…». Αυτή είναι η κλασική απειλή που εκτοξεύει σχεδόν κάθε μάνα εναντίον κάθε παιδιού το οποίο τολμά να εκστομίσει μια “κακή” λέξη. Ποιες είναι, άραγε, οι καλές και ποιες οι κακές λέξεις; Ποιος τις καθορίζει; Κυρίως, η επικρατούσα πολιτική και ηθική τάξη πραγμάτων. Ακολουθούν, ο Νόμος και η Εκκλησία. Είναι γεγονός όμως ότι οι νόμοι θεσπίζονται, όχι από οποιονδήποτε, αλλά από πολύ συγκεκριμένους ανθρώπους, ενώ από την άλλη, ο Απόστολος Παύλος σε μιαν από τις επιστολές του προς τους Ρωμαίους έγραφε: «Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος, μέσω του Κυρίου μας Ιησού, ότι δεν υπάρχει τίποτα εκ φύσεως ακάθαρτο, αλλά όταν κάποιος σκέφτεται ότι κάτι είναι ακάθαρτο, τότε υπάρχει ακαθαρσία».
Η αθυροστομία είναι μια πανάρχαια “τέχνη”, σύμφυτη με τον άνθρωπο, μιας και μέσω αυτής εκφράζονται τα βασικά ένστικτά του. Δεν είναι τυχαίο ότι ένα συνώνυμό της είναι η λέξη «βωμολοχία», δηλαδή το άγριο βρισίδι και οι συμπλοκές μεταξύ των φτωχοδιάβολων της αρχαιότητας, που μαζεύονταν γύρω από τους βωμούς προκειμένου να εξασφαλίσουν ένα κομμάτι από τα πλούσια σφάγια της θυσίας. Η βωμολοχία λοιπόν έχει άμεση σχέση με το “ιερό”, αφού εκφράζει το ακριβώς αντίθετο: το ανίερο, το μη επιτρεπτό.
Η αθυροστομία, καλλιεργήθηκε και αναπτύχθηκε, κυρίως, σε χαμηλά κοινωνικά στρώματα, όπου το επίπεδο μόρφωσης είναι στοιχειώδες, καμιά φορά κι ανύπαρκτο. Η ύπαιθρος είναι ένας από τους προσφιλείς της χώρους, εφόσον αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της λαϊκής ψυχής και της γιορτής. Τα λαϊκά δρώμενα -ιδιαίτερα κατά την περίοδο της Αποκριάς- είναι πολύ εύγλωττα. Ενδεικτικά, αναφέρουμε τις παρωδίες της γαμήλιας τελετής και, βέβαια, το Μπουρανί στον Τύρναβο. Η ύπαιθρος, ωστόσο, δεν είναι ο μοναδικός χώρος όπου ευδοκιμεί. Μετά την άνθηση της αστυφιλίας, οι μεγάλες πόλεις προσέφεραν γονιμότατο έδαφος για την καλλιέργεια και την σταθερή ανάπτυξη του φαινομένου. Περιθωριακές ή περιθωριοποιημένες ομάδες, όπως οι ρεμπέτες, οι φυλακισμένοι, οι στρατιώτες, οι πόρνες, οι ομοφυλόφιλοι κλπ., της άνοιξαν την πόρτα και την φιλοξένησαν. Η αθυροστομία, όμως, δεν περιορίστηκε μόνον εκεί. Εξαπλώθηκε ραγδαία και κατέκτησε όλες τις κοινωνικές τάξεις, είτε το ήθελαν είτε όχι. Αξίζει η επισήμανση ότι, τουλάχιστον κατά το παρελθόν, η αθυροστομία ήταν μια κατεξοχήν “ανδρική υπόθεση”. Και ότι δεν άφησε τίποτα που να μην το σαρώσει στο πέρασμά της. Όλες οι εκδηλώσεις του ιδιωτικού, πρωτίστως, αλλά και του δημόσιου βίου μπήκαν, στην πορεία, στο στόχαστρό της.[...]
Το αφιέρωμα περιλαμβάνει:
Η αξιοθαύμαστη ημών αρχαιότητα
Άσεμνο αλφαβητάρι
Αθυρόστομος Λαπαθιώτης
Ανθολόγιο άσεμνων φράσεων
Σχολικό εγχειρίδιο
ΜΑΝΤΙΝΑΔΕΣ
Λεσβιακά «Αδιάντροπα»
Θρησκεία και “ιερά” φουντώματα
Το στόμα του ηθοποιού (συζήτηση με τον Θύμιο Καρακατσάνη)
Ανθυρόστομο σημείωμα (του Μάνου Στεφανίδη)
